Op je kop in de huiskamer!

In de koffiekamer van Gebouw de Veldmaat in Lochem ligt een aantal voorwerpen op de keukentafel. Een object ter grootte van nog geen luciferdoosje is een 100.000 jaar oude op de Lochemse berg gevonden Neanderthaler vuursteen. Jan Venselaar vertelt met gepaste trots dat dit het oudste voorwerp is in de collectie van door vrijwilligers opgegraven huis-, tuin- en keukenzaken uit een vaak ver verleden. “Dit is allemaal ooit door iemand gevonden”. Jan (77) is opgeleid als chemisch technoloog en vrijwilliger van het Historisch Genootschap Lochem. Hij vermaakt zich naar zijn zeggen met gemak twee dagen per week met ordening en documentatie van wat er allemaal uit de grond is gekomen. Archeologie is net een boek dat je kunt lezen “Een aanzienlijk deel is afkomstig van amateurarcheoloog Ben de Graaf. In die tijd, voor 2010, werden er nog geen formele opgravingen gedaan en werd vrijwel alles door amateurs gevonden. Het was dus aan hen om te kijken of er iets bijzonders lag. Ben had een enorme collectie met vondsten en rapporten over opgravingen, dat hebben wij vorig jaar van hem gekregen. We zijn die verslagen en honderden voorwerpen nu aan het uitzoeken.” Dat zelfstandig opgraven en onderzoek door de werkgroep mag tegenwoordig niet meer. Nu gebeurt dat door professionele bureaus als dat bij bouw of wegenaanleg verplicht is. “Archeologie gaat over wat fysiek is aangetroffen in de bodem. En archeologie is net als een boek dat je kunt lezen”, vertelt Venselaar bevlogen. “Maar met als grote verschil dat als je een boek gelezen hebt dan zet je het in de kast. Als je gaat graven dan is het klaar en zijn alle structuren en restanten weg. Dat moet dus heel zorgvuldig en deskundig gebeuren. Van geschiedenis kunnen we veel leren Op de vraag waarom geschiedenis belangrijk is, is Venselaar stellig. “We kunnen er veel van leren. Mensen roepen soms “weg met immigranten”, maar we zijn allemaal immigrant als je de geschiedenis induikt. Je krijgt ook een heel ander beeld van hoe de wereld in elkaar zit als je de geschiedenis onderzoekt en beter begrijpt.” Het team van zeven mensen nu kan hulp gebruiken. Er is veel werk te doen. Opgraven is er niet meer bij en de rol van het genootschap is in kaart brengen van wat er al bekend is. Venselaar: “Wat ik zelf leuk vind is kijken wat er is en meer over de omgeving te weten komen. We proberen hier in Lochem de kennis beschikbaar te maken en de verhalen te vertellen uit het verleden. Verder zijn er nog veel vondsten van vroeger die nog helemaal niet geregistreerd staan. Ik ben tien jaar geleden begonnen met een database te maken op basis van notities, verslagen en ook krantenknipsels over mensen die dingen hadden gevonden. Al die verschillende vondsten vormen een patroon, en dat is natuurlijk ontzettend interessant. We moeten dus ook weten wat er wanneer is gevonden. Dan willen we natuurlijk uitzoeken wat iets precies is en kijken of we er een verhaal achter kunnen blootleggen. Dit is onze belangrijkste activiteit. Er gaan af en toe ook wel vrijwillige amateur archeologen mee als er officieel wordt opgegraven. Maar dit is uitzondering.” Een leesbaar verhaal schrijven Nu worden de rapporten van Ben de Graaf en veel anderen gedigitaliseerd. Veel informatie van de leuke en interessante vondsten komen op de voor het publiek toegankelijke erfgoedwebsite erfgoedlochem.nl. Ook willen we gaan kijken of van alle losse rapporten een goed verhaal gemaakt kan worden over de verschillende perioden in de geschiedenis van Lochem. We hebben bijvoorbeeld samen met studenten van Saxion gekeken of van documenten die vaak alleen maar losse feiten bevatten een leesbaar verhaal kan worden gemaakt. We kunnen dus best wat meer hulp gebruiken. Het is eigenlijk detectivewerk De ideale vrijwilliger voor archeologie die wordt gezocht is iemand die helpt met uit te zoeken waar rapporten en notities precies over gaan en wat vondsten precies zijn. “Is het oud, is het recent? Wat voor materiaal is het eigenlijk? Dan kom je daar via Google vaak wel achter en soms moeten we contact zoeken met specialisten. Hij houdt een ’muntje’ omhoog. Zoeken op beelden leerde dat het een uit Neurenberg afkomstig 16e eeuws boekhoudhulpmiddel is. En dan wil je weten hoe dat op die plek terecht kwam. Heeft daar een herberg gestaan? Waarschijnlijk wel. ”Het is eigenlijk gewoon detectivewerk. We gaan vaak ook langs bij degene die het heeft gevonden, voor meer informatie. Venselaar sluit af met het tonen van een 13e eeuws gerestaureerd kinderlaarsje, ook door Ben de Graaf gevonden. “Dit zijn natuurlijk de krenten in de pap.” Hij merkt wel op dat het meeste speurwerk je als vrijwilliger niet hier op De Veldmaat doet maar veelal thuis, of in het depot van het Genootschap. Paspoort Wie: Jan Venselaar Wat: medewerker werkgroep archeologie Bij: Historisch Genootschap Lochem Laren Barchem Tekst en beeld: Michel Porro

Op het eind van de parkeerplaats bij fietsenzaak Goossens in Lochem staat een houten huisje. Binnen liggen verswaren en streekproducten uitgestald. Het intoetsen van een code verschaft toegang. Klanten van Burgerboerderij de Patrijs kopen hier biologische groente, fruit, vlees en zuivel. En daarnaast is er een breed assortiment kleinschalig gemaakte regionale lekkernijen. Twee vrijwilligers van een van de vijf ‘verslokalen’ vertellen over hun liefde voor het initiatief en doen een oproep. Ik word er gewoon blij van ‘Waarom ik klant ben?’ Marjan Hinrichs: “Ik word er gewoon blij van. En ik heb respect voor mensen die het lef hebben zoiets als Burgerboerderij de Patrijs te beginnen.” De voormalig GGZ psycholoog (69) is vrijwilliger bij het verslokaal Lochem. Ze zorgt dat het er netjes uitziet en alles wordt bijgevuld elke dinsdag- en vrijdagochtend. Marjan: Ik kijk wat er nodig is aan kaas en andere zuivel. En verdwaald tomaatje dat wat minder is wordt er ook uitgevist.” Hoezo aardbijen met kerst? Marjan wordt bijgestaan door zelfstandig communicatie professional Esther van den Berg (53).Beiden zijn een van de ruim honderd vrijwilligers en ook klant van de Patrijs. Esther; “ik doe het om te zorgen dat de Burgerboerderij kan blijven bestaan en kan groeien. Ik vind het heel belangrijk dat mensen meer lokaal gaan eten. En het liefst ook biologisch. Het is gewoon veel beter voor het milieu. Ik vind het onzin dat je bijvoorbeeld sperzieboontjes uit Kenia hierheen haalt. Of aardbijen eet met kerst. Ik denk dat het belangrijk is dat mensen een beetje weten wat ook alweer groeit in welk seizoen. Het is voor mezelf heel belangrijk om biologisch te eten en ik denk dat veel mensen geen idee hebben wat er allemaal over ons eten wordt gespoten. En aardbijen spannen de kroon.” Wat zit er in mijn eten? Marjan zegt in de supermarkt geen probiotica meer te kopen omdat het zo bewerkt wordt. “Ik ga toch echt mijn karnemelk bij de Patrijs halen. Zelfde geldt voor de kaas. Je moet het wel weten. De meeste mensen weten helemaal niet wat er in hun eten zit. Hoe meer ik lees en weet, hoe meer ik me afvraag, wat zijn we eigenlijk aan het doen?” Esther legt uit dat ze sowieso vrijwilligers kunnen gebruiken hier in het Lochemse verslokaal. Maar ook op de boerderij waar allemaal leuke klusjes zijn. Bijvoorbeeld coaten van kazen, invallen als er iemand ziek is of met de vrachtwagen langs de vijf verslokalen in de regio. Warme club Marjan benadrukt dat het echt een hele warme club is waar iedereen iets kan bijdragen wat hij kan en wil. Er is ook een groenploeg, dus op en rond de boerderij is genoeg te doen. En als je het leuk vindt om te rijden op een vrachtwagen dan kan dat ook. Marjan’s manier van inspireren om klant te worden is mensen meenemen om te kijken. “Ik zeg altijd, ga even mee naar het verslokaal, dan kun je zien wat er ligt.” Esther snapt wel dat het net iets meer moeite is om naar een verslokaal te gaan. “In de supermarkt wandel je gewoon langs de schappen en leg je alles, min of meer gedachteloos, in de kar”. Toch weer iets bijgedragen Esther zegt vrolijk: “ik blijf dit werk lekker doen. Het is een kleine moeite. Een keer in de week ga ik naar het verslokaal om te zorgen dat alles er weer netjes bij staat. Na afloop fiets ik weer blij naar huis, toch weer iets bijgedragen. Marjan filosofeert: ”alle teksten over milieu en klimaat zijn alleen maar begrippen waar je een beetje moedeloos van wordt. Bijdragen aan de Patrijs geeft direct een gevoel van verbonden zijn met mensen die het ook belangrijk vinden dat we lokaal produceren. En ook gewoon dat een koe het goed heeft. En ik voel ook dat werken bij de Patrijs mijn normen en waarden dient.” Na een inspectie van de groenten in de koelcel sluiten Marjan en Esther de deur. Zij hopen dat enkele verse vrijwilligers zich melden voor dit bijzondere werk. Heb je interesse in een rol als vrijwilliger bij het verslokaal in Lochem? Wil je ook burgerboer worden bij de Partrijs? Misschien is deze vacature dan iets voor jou. Zie voor meer informatie en contactgegevens de vacature op www.lochemdoet.nl .

“Gelderland is mijn zevende provincie na een leven rondzwerven. Ik ben een trekker en geen blijver, maar Lochem is wel een blijvertje. En mijn vrijwilligerschap bij Open Monumentendag draagt daar zeker aan bij”. Na een studie psychologie en een werkzaam leven in bestuurlijke en beleidsmatige banen voelt Peter van Drunen (71) zich helemaal op zijn plek in Lochem. En zeker nu hij kan bijdragen aan de organisatie van de jaarlijkse Open Monumentendag . Het samen nog mooier maken In het voorjaar en in de zomer is Peter veel bezig met de voorbereiding van Open Monumentendag, steevast op de tweede zaterdag van september. “De vrijwillige bijdrage is zo groot of zo klein als je het zelf maken wil. Elk jaar denken we samen hoe kunnen we het leuker en nog mooier maken. Zodat we nog meer mensen kunnen inspireren de monumenten te bezoeken.” Het hechte team van vijf is nu op zoek naar extra mensen met belangstelling voor cultuur en historisch erfgoed, die het leuk vinden om mee te helpen de dag voor te bereiden en te organiseren. Ook een monument moet zich profileren Peter vertelt enthousiast, “Onze hoofdtaak is het samenstellen van het programma en het onder de aandacht brengen van de dag, promotie dus. Dat klinkt overzichtelijk, maar er komt veel bij kijken: overleg met monumenten, bedenken van activiteiten eromheen, werven van sponsors en adverteerders, persberichten schrijven, folders en posters verspreiden. We hebben bijvoorbeeld ook iemand die heel goed is in de eerste fase van contacten leggen met geschikte monumenten. Die kent iedereen in de regio. Of iemand die van communicatie houdt en die banden smeedt en monumenten aan boord weet te krijgen om mee te doen.” Peter legt uit dat publieke interesse van groot belang is voor monumenten. “Onbekend maakt onbemind. Het is belangrijk dat monumenten zichtbaar zijn. En Monumentendag is een echt hoogtepunt want ze krijgen op deze dag wel tien keer zoveel bezoekers. De dag bevordert ook dat mensen het belang van monumenten meer gaan erkennen. Dan is er elk jaar één dag waar je een gebouw in kunt waar je 364 dagen per jaar aan voorbijloopt. Ze hebben allemaal zo’n mooi verhaal.” Elke vaardigheid is waardevol De dag is volgens Peter een succes als er veel mensen op af komen en ze met een blij gevoel weer weg gaan. Daar is hij inmiddels van overtuigd, want bij elk monument zijn veel vrijwilligers die er enthousiast over kunnen vertellen. Maar ook het organiserend comité van Monumentendag zou nog wel wat extra mensen kunnen gebruiken. Peter: “Denk niet te snel: dat is niks voor mij. Het werk is zo gevarieerd, je kunt altijd wel een bijdrage leveren. De een weet alles van monumenten, de ander bijna niks, maar die kan dan weer goed met de ogen van een bezoeker naar zo’n programma kijken. De een heeft een netwerk in de gemeente, maar dat betekent niet dat iedereen dat hoeft te hebben. De ander kijkt weer met verse ogen naar design of een database bouwen of fotografie.” Waarom vrijwilliger worden? Peter zegt met overtuiging: “als je onder de indruk bent van hoe mooi Lochem is, en als je denkt dat daar te weinig aandacht voor is, kom er dan bij. En help de monumenten nog meer voor het voetlicht te brengen.” Het is ook een mooie kennismaking voor nieuwkomers met de mensen van Lochem. “Stel je bent hier net komen wonen, en je denkt ik ken Lochem en de Lochemers eigenlijk niet goed. In ons comité kom je in aanraking met mensen die belang hechten aan het beheer van het Lochemse erfgoed. En dat zijn bijna altijd heel interessante mensen met mooie verhalen. Dan merk je dat je snel veel mensen gaat kennen. Inburgeringscursus Open Monumentendag” lacht Peter vrolijk. Ten derde suggereert Peter: “Misschien heb je een specifiek talent waar je je ei nu niet in kwijt kunt. Ook als je denkt dat je vaardigheid of kennis niet van toepassing is.Dat kan zijn verhalen vertellen, of lobbyen en je verbinden met politici, of acquisitie waarbij je nieuw monumenten aantrekt. Of je houdt van administratie en het op orde houden van alle informatie, of je bent goed thuis in social media. Dan ontlasten we daar andere mensen weer mee. Zo tillen we de hele organisatie weer een stapje hoger.” “Ik zou het heel leuk vinden als er dit jaar een, twee of misschien wel drie mensen bijkomen. En zoals ik al zei: iedereen is multi-inzetbaar, je kunt bij ons ook nieuwe talenten ontwikkelen. We vullen elkaar aan en genieten samen van dit belangrijke initiatief.” Onderschrift foto : Peter van Drunen voor een van de meer dan 500 monumenten die Lochem rijk is, het pand van Boekhandel Lovink. Interesse in een rol als vrijwilliger bij het Comité Open Monumentendag? Houd je van de organisatie van kleine of grote evenementen? Heb je belangstelling voor de cultuur en geschiedenis van onze gemeente? Misschien is deze vacature dan iets voor jou. Zie voor meer informatie en de contactgegevens de vacature op www.lochemdoet.nl . https://www.lochemdoet.nl/o/Comite-Open-Monumentendag-Lochem/activiteiten/Leden-Comite-Open-Monumentendag-Lochem-2027/108747