Historisch Genootschap Lochem zoekt vrijwilligers voor Archeologie

In de koffiekamer van Gebouw de Veldmaat in Lochem ligt een aantal voorwerpen op de keukentafel. Een object ter grootte van nog geen luciferdoosje is een 100.000 jaar oude op de Lochemse berg gevonden Neanderthaler vuursteen. Jan Venselaar vertelt met gepaste trots dat dit het oudste voorwerp is in de collectie van door vrijwilligers opgegraven huis-, tuin- en keukenzaken uit een vaak ver verleden. 

“Dit is allemaal ooit door iemand gevonden”. Jan (77) is opgeleid als chemisch technoloog en vrijwilliger van het Historisch Genootschap Lochem. Hij vermaakt zich naar zijn zeggen met gemak twee dagen per week met ordening en documentatie van wat er allemaal uit de grond is gekomen. 

Archeologie is net een boek dat je kunt lezen 

“Een aanzienlijk deel is afkomstig van amateurarcheoloog Ben de Graaf. In die tijd, voor 2010, werden er nog geen formele opgravingen gedaan en werd vrijwel alles door amateurs gevonden. Het was dus aan hen om te kijken of er iets bijzonders lag. Ben had een enorme collectie met vondsten en rapporten over opgravingen, dat hebben wij vorig jaar van hem gekregen. We zijn die verslagen en honderden voorwerpen nu aan het uitzoeken.” 

Dat zelfstandig opgraven en onderzoek door de werkgroep mag tegenwoordig niet meer. Nu gebeurt dat door professionele bureaus als dat bij bouw of wegenaanleg verplicht is. “Archeologie gaat over wat fysiek is aangetroffen in de bodem. En archeologie is net als een boek dat je kunt lezen”, vertelt Venselaar bevlogen. “Maar met als grote verschil dat als je een boek gelezen hebt dan zet je het in de kast. Als je gaat graven dan is het klaar en zijn alle structuren en restanten weg. Dat moet dus heel zorgvuldig en deskundig gebeuren. 

Van geschiedenis kunnen we veel leren 

Op de vraag waarom geschiedenis belangrijk is, is Venselaar stellig. “We kunnen er veel van leren. Mensen roepen soms “weg met immigranten”, maar we zijn allemaal immigrant als je de geschiedenis induikt. Je krijgt ook een heel ander beeld van hoe de wereld in elkaar zit als je de geschiedenis onderzoekt en beter begrijpt.” 

Het team van zeven mensen nu kan hulp gebruiken. Er is veel werk te doen. Opgraven is er niet meer bij en de rol van het genootschap is in kaart brengen van wat er al bekend is. Venselaar: “Wat ik zelf leuk vind is kijken wat er is en meer over de omgeving te weten komen. We proberen hier in Lochem de kennis beschikbaar te maken en de verhalen te vertellen uit het verleden. Verder zijn er nog veel vondsten van vroeger die nog helemaal niet geregistreerd staan. Ik ben tien jaar geleden begonnen met een database te maken op basis van notities, verslagen en ook krantenknipsels over mensen die dingen hadden gevonden. Al die verschillende vondsten vormen een patroon, en dat is natuurlijk ontzettend interessant. We moeten dus ook weten wat er wanneer is gevonden. Dan willen we natuurlijk uitzoeken wat iets precies is en kijken of we er een verhaal achter kunnen blootleggen. Dit is onze belangrijkste activiteit. Er gaan af en toe ook wel vrijwillige amateur archeologen mee als er officieel wordt opgegraven. Maar dit is uitzondering.” 

Een leesbaar verhaal schrijven 

Nu worden de rapporten van Ben de Graaf en veel anderen gedigitaliseerd. Veel informatie van de leuke en interessante vondsten komen op de voor het publiek toegankelijke erfgoedwebsite erfgoedlochem.nl. Ook willen we gaan kijken of van alle losse rapporten een goed verhaal gemaakt kan worden over de verschillende perioden in de geschiedenis van Lochem. We hebben bijvoorbeeld samen met studenten van Saxion gekeken of van documenten die vaak alleen maar losse feiten bevatten een leesbaar verhaal kan worden gemaakt. We kunnen dus best wat meer hulp gebruiken. 

Het is eigenlijk detectivewerk 

De ideale vrijwilliger voor archeologie die wordt gezocht is iemand die helpt met uit te zoeken waar rapporten en notities precies over gaan en wat vondsten precies zijn. “Is het oud, is het recent? Wat voor materiaal is het eigenlijk? Dan kom je daar via Google vaak wel achter en soms moeten we contact zoeken met specialisten. Hij houdt een ’muntje’ omhoog. Zoeken op beelden leerde dat het een uit Neurenberg afkomstig 16e eeuws boekhoudhulpmiddel is. En dan wil je weten hoe dat op die plek terecht kwam. Heeft daar een herberg gestaan? Waarschijnlijk wel. ”Het is eigenlijk gewoon detectivewerk. We gaan vaak ook langs bij degene die het heeft gevonden, voor meer informatie. 

Venselaar sluit af met het tonen van een 13e eeuws gerestaureerd kinderlaarsje, ook door Ben de Graaf gevonden. “Dit zijn natuurlijk de krenten in de pap.” Hij merkt wel op dat het meeste speurwerk je als vrijwilliger niet hier op De Veldmaat doet maar veelal thuis, of in het depot van het Genootschap. 

Paspoort

Wie: Jan Venselaar

Wat: medewerker werkgroep archeologie

Bij: Historisch Genootschap Lochem Laren Barchem

Tekst en beeld: Michel Porro