One man’s junk is another man’s treasure

Kinderen willen graag voorgelezen worden. Je doet ze er een groot plezier mee, en het is belangrijk voor de ontwikkeling van de taal en het taalgevoel. In veel gezinnen wordt niet (of nauwelijks) voorgelezen. De vrijwilligers van Stichting VoorleesExpress stimuleren bij kinderen en bij hun ouders de taalontwikkeling en het plezier in omgaan met taal. Marjan Jansen heeft jaren taalonderwijs verzorgd op internationale scholen in het buitenland. Omgang met taal en het werken met kinderen is voor Marjan erg belangrijk. Terug in Nederland, na haar pensionering, ging ze op zoek naar vrijwilligerswerk waarbij haar passie voor taal van pas kwam. Ze vond dat o.a. bij VluchtelingenWerk in Zutphen en bij de Stichting VoorleesExpress in de gemeente Lochem. ‘Ik werk graag met kinderen, en bij het voorlezen kun je ook het gezin met de taal ondersteunen. Voor je start bij de VoorleesExpress krijg je een intake en een training. Als ook de verklaring omtrent het gedrag (VOG) geregeld is, wordt er een passend gezin met één of meer kinderen tussen de drie en de acht jaar gezocht. Als het kan bij jou in de buurt. Dat kan soms even duren, afhankelijk van de aanmeldingen die binnen komen. Je kunt ook je eigen voorkeuren aangeven, daar wordt rekening mee gehouden.’, aldus Marjan. De Stichting VoorleesExpress is een initiatief dat in 2006 is gestart in Utrecht en sindsdien over heel Nederland is verspreid. Het doel van de stichting is jonge kinderen te ondersteunen bij hun taalontwikkeling. Vooral in gezinnen waar de ouders laag opgeleid zijn of zelf de taal niet goed beheersen is het belangrijk om kinderen extra te begeleiden. Zo help je hen om het taalniveau te bereiken dat nodig is om goed mee te kunnen doen op school en in de maatschappij. Met prentenboeken, taalspelletjes en liedjes komen de vrijwilligers bij gezinnen thuis. De vrijwilligers van de stichting komen in principe twintig weken, wekelijks een uur met de kinderen lezen, plaatjes kijken, spelletjes doen, zingen of taal ontdekken in de buitenwereld. Uitbreiding van de woordenschat is steeds het doel Soms kun je daarnaast ook buddy zijn voor een van de ouders, zodat zij zich beter thuis gaan voelen in de samenleving. Marjan vertelt enthousiast over de vele mogelijkheden die ze heeft ervaren. ‘Kinderen hebben eigenlijk altijd wel zin om voorgelezen te worden of om een spelletje te doen. Via de bibliotheek of via de stichting kun je voldoende materiaal vinden en lenen om daarbij te gebruiken. Het is ook belangrijk voor kinderen uit een ander land dat ze naast het Nederlands in contact blijven met hun moedertaal. Daarvoor vind je bijvoorbeeld op de website van de VoorleesExpress de gesproken teksten van prentenboeken in heel veel verschillende talen’. Over mijn vraag wat je moet kunnen om vrijwilliger te worden bij de VoorleesExpress hoeft Marjan niet lang na te denken: ‘Je moet graag met jonge kinderen werken, van taal houden, kunnen inspelen op onverwachte situaties en een beetje creatief zijn. Bij de training krijg je goede tips, dus je hoeft niet alles zelf te verzinnen. Het is echt heel verrassend en uitdagend om te doen, ik kan het aanraden!’

Wat de schippers op de Berkelzomp zo fijn vinden aan hun vrijwilligerswerk? ‘Met elkaar op het water zijn en verhalen vertellen,’ zegt schipper Tineke van Loo vol overtuiging. Erik Burggraaff voegt toe: ‘En betrokkenheid voelen bij de geschiedenis van de streek.’ Dit enthousiasme dragen de schippers van de Berkelzomp graag over op hun gasten. ‘Schippers en gasten zijn altijd vrolijk, dat maakt dit werk zo bijzonder.’ Vaarbewijs Tineke was onderwijskundig begeleider en ging na haar pensionering op zoek naar leuk vrijwilligerswerk. ‘Als kind was ik graag in of op het water. Het geeft me altijd een gevoel van vrijheid: niemand kan bij je komen.’ Ze lacht: ‘En nu vaar ik met blije gasten over de mooie Berkel! Ik moest natuurlijk wel eerst een vaarbewijs halen. De cursus duurde vier avonden en ik deed examen bij het CBR. Dat wordt allemaal betaald door de stichting.’ Voor Erik geldt dat hij als voormalig accountmanager bij de grafische sector iets creatiefs wilde doen: ‘Omdat ik van geschiedenis houd en me graag verdiep in verhalen over de streek, kwam ik bij de Berkelzomp uit. Dat je heerlijk in de buitenlucht kunt zijn, is een echte pré.’ Vrolijke gasten Het team in Lochem bestaat uit twintig mensen. Samen met de teams uit Eibergen, Borculo en Almen varen zo’n honderd schippers van april tot en met oktober drie keer per dag over de Berkel. ‘Ik was in Lochem de eerste vrouw,’ vertelt Tineke. ‘Ik werd meteen opgenomen in de groep en we vormen een hecht gezellig team. Het is wel grappig dat gasten mij ondanks mijn outfit met pet niet herkennen als een schipper omdat ze een man verwachten. Iemand vroeg eens: “En waar is de schipper?” Ik zei: “U hebt geluk, de schipper staat voor u.” Het leuke van dit werk is, dat mensen zin hebben in de vaartocht. Ze genieten van de natuur, luisteren met interesse naar onze verhalen en gaan blij weer weg.’ Lokale geschiedenis Als liefhebber van geschiedenis laat Erik zich graag verrassen door vragen van de gasten. ‘Ik wees op drie heuvels, waaronder de Paasberg. Een mevrouw vroeg waarom de berg zo heet. Dat wist ik niet en ik zocht het thuis meteen op. Het blijkt dat de dichtstbijzijnde heuvel bij een dorp werd uitgekozen voor het paasvuur, zodat het in de hele omgeving goed zichtbaar was. Zulke vragen triggeren mijn nieuwsgierigheid.’ De Berkelzomp vaart met elektrische motor zo’n zes kilometer per uur. ‘Als het in Duitsland flink geregend heeft en de stuwen staan laag, dan kunnen we niet meer tegen de stroom in varen. Stel je voor: vroeger werd de zomp door de schippersvrouw getrokken! Ze mocht niet op de wal en moest dus in de rivier lopen. Met een brede band om de borst trok ze het geladen vaartuig. Ging de zomp stroomopwaarts, dan vervoerde men lichte goederen zoals specerijen en thee; ging het stroomafwaarts dan werden stenen of turf vervoerd.’ Op een keer vertelde een gast dat haar eigen oma nog op die manier een boot heeft getrokken. ‘Juist deze wisselwerking met gasten is heel verrijkend,’ concluderen beide schippers eensgezind. ‘En dan hebben we het nog niet eens over de natuur op en rond de rivier gehad. Zo ontzettend mooi!’

Aart Lievestro werkt sinds 2023 als vrijwilliger bij Technieklokaal Berkelstreek. Een team van ruim 30 vrijwilligers verzorgt hier lessen voor leerlingen uit de groepen 5, 6, 7 en 8 van ruim 30 basisscholen in Berkelland en Lochem. Bedrijven en scholen staan te springen om technisch talent voor de toekomst en het doel is om kinderen op jonge leeftijd te enthousiasmeren voor de techniek. Aart werkte ruim dertig jaar bij waterbedrijf Vitens en na zijn pensioen tipte zijn vrouw hem om vrijwilligerswerk te gaan doen; eerst bij Technieklokaal Doetinchem en tegenwoordig al weer 3 jaar bij Technieklokaal Berkelstreek. Daarnaast is hij als klompenmaker vrijwilliger bij Museumboerderij Smedekinck in Zelhem. Aart houdt van prutsen in de goede zin van het woord. Prutsen is voor hem dingen maken met de middelen die voorhanden zijn, net zo lang tot iets gerepareerd is; “Niet direct iets nieuws kopen als het kapot gaat, maar eerst zelf proberen te repareren.” Wat zijn ogen zien, kunnen zijn handen maken, dat is wel duidelijk. Hij vindt het fijn om zijn kennis en kunde over te dragen en vindt het waardevol om kinderen de basale handvaardigheden bij te brengen. En de basisschoolleeftijd spreekt hem aan; “Het werken met de kinderen houdt me jong van geest. Het is leuk om gesprekken met ze te hebben, ze hebben hele andere ideeën.” Iedere vrijdagochtend is Aart daarom te vinden in het Technieklokaal Berkelstreek. Stipt om 9 uur op deze vrijdagochtend wandelen 19 basisschoolleerlingen en hun leerkracht het Technieklokaal binnen. Na wat uitleg, begeleiden 5 vrijwilligers de kinderen met verschillende opdrachten aan de werkbanken. Aart begeleidt deze ochtend een groepje van 4 leerlingen bij het maken van een insectenhotel (de opdracht op de huidige foto is een ballonracer). Er wordt druk met potlood afgetekend, gezaagd – met de hand en de elektrische figuurzaag , getimmerd, gemeten, geboord en gehamerd onder ontspannen en toeziend oog van Aart: “Denk je er nog even aan om de veiligheidsbril op te zetten?”. Aart stuurt er vooral op dat de kinderen zelf aan het werk zijn, dat ze zelf ervaren hoe leuk en veelzijdig het werken met verschillende technieken en materialen is: “Het gaat er niet om dat iets perfect in elkaar zit, als het werkstukje uiteindelijk klaar is en de kinderen vonden het leuk, dan is het goed, dan ga ik tevreden weer huiswaarts”. Eén van de kinderen loopt trots met haar werkstukje rond en roept enthousiast: “Dit was oprecht leuk!” Weer een geslaagde ochtend. En de sfeer onder de vrijwilligers beschrijft Aart als zeer gemoedelijk, allemaal (oud)-vakmensen uit het bedrijfsleven. Hij vertelt dat de stichting die het Technieklokaal beheert, goed voor de ruim 30 vrijwilligers zorgt; er wordt 2 a 3 keer per jaar een gezellige activiteit georganiseerd, zoals laatst de bierchallenge bij het Brouwhoes in Lievelde, en daarnaast ontbreekt de kerstborrel en het kerstpakket niet.